Það er ein gerð hugsunar sem við (nú áætla ég lesendum reynslu sem samsvarar minni af einskærum hroka) beitum mikið fyrir okkur, bæði í daglegri grámyglunni og eins þegar við setjumst niður með pípu við arininn og snarkið leiðir okkur í trans þungra þanka. Formúlun ferlisins gæti verið eitthvað á þessa vegu:

            X er gott til að Z,

            Y er lélegt til að Z, 

            Þá gildir: Það er aðdáunarverðara þegar Y gerir Z en þegar X gerir Z 

(Einfölduð/þrengri mynd gæti litið svona út: 

            Y er lélegt til að Z, 

            Þá gildir: Það er aðdáunarvert þegar Y gerir Z) 

Augljósustu dæmin úr raunheimum væru til að mynda almennu viðbrögðin við:

            Talandi páfagauki,

            talandi ánamaðki,

            breikdansandi offitusjúklingi,

            nothæfum steðja sem er gasblaðra,

            Barbiedúkku sem myrðir o.s.frv.  

Svona lagað þykir merkilegt og skiptir þar litlu að ungur járnsmiður (starf, ekki padda), tólaður og reiðubúinn til verka, gæti líklega ynnt þetta allt betur af hendi, fyrirhafnarlítið.

Þetta mynstur má líka greina í eilítið vafasamari, en ekki síður algengri aðdáun/athygli á því þegar einhver gerir eitthvað sem gengur í berhögg við væntingar til viðkomandi (þ.e. hann framkvæmir gegn steríótýpu sinni), svo sem:  

            Fyrirsæta sem er með Harvard próf,

            sköllóttur maður sem geislar af sjálfsöryggi,

            sköllóttur maður sem er rokkstjarna,

            sköllóttur maður sem á mök við Heidi Klum,

            leiðindapési sem segir eitthvað sniðugt,

            heittrúaður múslimi sem giftir hommapör,

            prestur sem kung-fu-ar uppvakninga í nafni drottins o.s.frv.

Á svipaðri bylgjulengd spretta líka fram ýmsar rasískar, sexískar og þjóðernislegar hugsanir, oft óvænt og ómeðvitað:

            vá, kona skrifaði stærðfræðibókina,

            gyðingurinn splæsti bara,

            svarta konan náði að verða forstjóri,

            duglegi skilnaðarpabbinn er með krakkana alveg jafn mikið og mamman o.s.frv.
 
En eins vafasöm og sum fyrrnefnd dæmi hafa verið, þá fer maður fyrst almennilega að efast um gildi hugsanaformsins þegar hugleiðingarnar eru af hreinræktuðum siðferðismeiði eða þegar þær taka til mögulega mótanlegra eiginleika: 

            Vondur maður sem vinnur góðverk er aðdáunarverðari en góður maður sem gerir það sama...?

            Fíkillinn hætti að sprauta sig, stórkostlegt...?

            Ríkharður rakaði laufin í garðinum þó hann sé latur, þessi elska...?

            Jónína var kurteis þrátt fyrir mannhatur sitt...?

Hver er svo niðurstaðan, að lokinni þessari löngu, einfeldingslegu upptalningu? Nú sú, að í eðli sínu getum við einungis lýst fortíðinni. Þegar banani er sagður grænn, þá er það einungis staðreynd í fortíðinni, þó ekki muni nema einhverjum sekúndubrotum. Vissulega er líklegt að hann sé það ennþá, en á endanum verður hann gulur og svo hlébarðamynstraður og að lokum brúnn kæri enginn sig um hann til átu í millitíðinni.  

Aðrar lýsingar, umsagnir, eru svo mun hverfulli en litur ávaxta. Sérstaklega þær umsagnir sem við eignum lifandi fólki. Slíkur skilningur á hverfugleika eiginleika hjálpar lítið til í samskiptum við annað fólk, þar sem allt byggist á fyrri reynslu og trausti, framreiknaðri fortíð.

Hinsvegar getur reynst nytsamlegt að líta svona á eigin eiginleika; gangast við því að enginn þeirra góðu eða slæmu kosta (er "slæmur kostur" kannski skrípi?) sem okkur hafa verið eignaðir á lífsleiðinni, af okkur eða öðrum, eru áunnir, komnir í höfn og öruggir í bankanum, jafnvel að safna vöxtum upp á sitt sjálfsdæmi. Þvert á móti eru þeir óáþreifanlegir, beinlínis óraunverulegir og fáránlegt að klæðast þeim og vefja um sig eins og feld af sjaldgæfu heimsskautanagdýri þegar á móti blæs. Nú eða þá upp úr þurru; ég er greindur, ég er latur, ég er hárfagur. Verkin ein tala, og það sem þau predika er alræði líðandi stundar, hið fullkomna frelsi viljans og algert innistæðuleysi fortíðarinnar.

Mig dreymdi að álverið í Straumsvík færi á hausinn og við stiknuðum öll í umframorkunni. 

---

Calvin og Hobbes eru á látlausan og áreynslulausan hátt þúsundmilljón sinnum betri en allar hinar myndasögurnar í dagblöðunum.

---

Það eru fjórir fullvaxta karlmenn að vinna á sama fermetranum niður í eldhúsi. Hot. 

---

Nafnar mínir skipta milljónum - erfitt að vera númer eitt. Meiri væntingar bundnar til Davíðs en Hreggviðs. 

---

"Einnig drýgja hórkarlar dáðir ef lostinn knýr."

- Aristóteles, trylltur í buxunum.

Fegurðin við kvikmynd er að jafnvel þegar stjórn- og smámunasamir auteur leikstjórar með þráhyggjukennda, óhagganlega listræna sýn og fullkomnunaráráttu gera kvikmynd, þá verður hún engu að síður samansafn óteljandi innleggja fjölda fólks. Kvikmyndir taka sífelldum breytingum í fæðingu og uppvexti og ómögulegt er að fylgja nema lauslegustu heildarsýn allt ferlið í gegn. Kvikmyndun er ekki bara safnlistform þar sem hljóð, mynd og saga renna saman í eitt, heldur einfaldlega safnlist þar sem hugmyndir lista- og handverskmanna mætast á ýmsan og ófyrirsjáanlegan hátt og vægi hvers einstaklings í samspilinu verður ómögulegt að meta. Leikarar og leikstjórar, handritshöfundar, kvikmyndatökumenn, búningahönnuðir, framleiðendur, tónlistar- og hljóðmenn – Þetta eru þeir sem fara efst á listann yfir áhrifavalda í hugum okkar, en allir á settinu hafa fiðrildavængi sem geta blakað myndinni í ólíklegustu áttir; förðunarmeistarar, ljósamenn, hlaupatíkur, aðstoðarfólk, jafnvel kokkarnir geta haft bein áhrif á það sem endar tjaldinu.

Andstæðuna má finna í skáldverkum rithöfunda, en í þesslags fæðingu felst líka viss fegurð: Sama hve mjög áhrifagjarn og tilbúinn höfundur er til þess að taka ráðum og ábendingum, sama hve skýrt og óskreytt hann segir frá því einu sem fyrir augu ber, sama hve samofin samtíma hans og umhverfi verkið er, þá drýpur það á blaðið úr einu höfði, einum penna. Ægivaldur höfundurinn mótar allt í sinni mynd, meðvitað og ómeðvitað, og í allra verstu bókum má samt skynja og gleðjast yfir ástinni og athyglinni sem höfundurinn lagði í textann. 

Þessu tvennu má með ágætu móti líkja við muninn á tilkomu tveggja af merkilegustu og notadrýgstu (þó mismunandi skilning þurfi að leggja í nytsemi í hvoru tilviki fyrir sig) eðlisfræðikenningum nútímans – Hvernig skammtafræðin, sem ég líki við kvikmyndalistina, mótuðust annarsvega: Ótal mismerkilegir vísindamenn tíndu til vitneskju og rannsóknir yfir langt skeið, komu hvor öðrum sífellt á óvart og púsluðu að lokum saman stórfenglegu kerfi sem engan einn óraði fyrir – og tilkomu Afstæðiskenningarinnar, sem ég líki við verk skáldsagnahöfunda, hinsvegar: Hún spratt vissulega upp úr traustum fræðigrunni og vísindaafrekum forvera Einsteins, en er engu að síður svo frumleg og heilstæð í hugsun og túlkun strax þegar hann leiðir hana fyrst fyrir augu almennings, að hún verður að teljast óhikandi hans (einræna) höfundarverk.

Mér flaug þetta í hug á klósettinu og skrifaði þankana hér niður án þess að ætla neitt lengra með þá en að benda á, að mér finnst, möguleikann á skemmtilegum samanburði. Ekki nógu Dan Brown? Sorrí með mig.

Við lifum til þess að vera börn og sitjum svo uppi með leifar; einn biti, svo sætur og seðjandi að manni verður þegar ómótt. Þröngvi maður næsta oní sig breytist það í ógleði og þann þriðja bryðjum við svitnandi af áreynslu, þverstæðukennd tilraun til að njóta bragðsins með æluna í kokinu. Á endanum gefumst við bara upp, sköfum af kúffullum disknum í ruslið og sitjum stjörf á mislukkuðu blístri og veltum því fyrir okkur hvernig öll þessi sætindi gátu leitt af sér þennan ófullnægjandi lystlausa þunga.
            Svona líður mér þegar ég horfi á gamlar teiknimyndir seint á kvöldin. Andrés er vinsælli en Mikki, Daffy skemmtilegri en Bugs, Shaggy og Scoobie þeir einu sem maður þekkir með nafni í þessu ömurlega gengi (nema ef vera skyldi að gleraugnastelpan heiti Wilma eins og Flinstones frúin og það man maður því hún er lítill ófríður gleraugnaglámur í kynhneigðarkreppu) og það er því þau eru öll breyskari en hvítþvoðir samverkamenn sínir. Ég held það hafi ekki beint með samkennd að gera heldur þann djúpstæða skilning að mistök eru framvinda, árangur og vegsæld fyrirsjáanleg leiðindi, eintóm blússandi stöðnun: Mistaka á milli hverfum við inn í hversdaginn. Faulkner sagði mér, gegnum Eirík Eitthvaðson dagskrárgerðarmann, að The Sound and the Fury væri eftirlætis eiginverk sitt, því við að skrifa hana hefði honum mistekist svo stórkostlega fullkomlega ætlunarverk sitt (hvert sem það nú var).
            Mér finnst erfitt að skrifa í augnablikinu, ég sættist aldrei við setningarnar, móta bara og móta en baka aldrei leirinn, sit uppi með lint, óklárað bollastell sem aflagast af sjálfu sér milli þess sem ég pota í það. Sjitt ekki missa sig í slembipassandi myndlíkingum, gripnum í glapræði. Tilgangurinn var að skrifa skýrt, tja, hispurslaust (og þá leiðinlega? Ómarkvisst?). En þegar maður er kominn í meta- pakkann, skrifandi um að skrifa um að skrifa, þá er hollast að gefast upp og ýta á post blogg.
            Nei. Ferðalög eru ekki sjálfvirkari skemmtun en hvað annað; virk þáttaka því miður nauðsynleg. Maður er manns gaman, böl og allt það span. Maður þarf ekki að lesa og maður þarf ekki að fara neitt heldur bara umgangast fólk. Heimskur er samstofna heima en mér finndist réttara það væri dregið af heimur, eftir þeirri þægilegu tvíhyggju að tvennt sé; heimurinn annarsvega og fólkið í honum hinsvegar (dautt fólk er þar hluti af heiminum, ekki fólkinu, hvað sem andskotans orðstírnum líður).

            Möguleg tenging við upphafið? Ég læt reyna á hana: Börn eru hluti af heiminum og þeirra allra dýpstu tilfinningar, ofsafyllstu hughrif (hvílíkt andskotans orð), geta jöfnum höndum snúist um Andrés Önd og Mömmu, hvíta veggi og vini, mótsagnarlaust. Svo verðum við fólk með snarkandi tengi, ótengd og sambandslaus, keyrum á dofnandi hleðslubatteríum æskunnar þar til við drepum á okkur, yfirgefin í vegkanti. Var ég ekki farinn að tala í smekklegri klisjum hérna rétt áðan...dem. Gefst upp, post blogg.

Á sunnudaginn fór ég og heimsótti ömmu mína á heilsuhælið í Hveragerði. Ég fór með syni hennar, einum af fimm, þeim hvers sonur ég er sjálfur. Heilsuhælið er kúl. Við héngum hinsvegar ekki þar heldur brummuðum á Þingvelli að skoða holu sem menn á snærum föður míns og stjúpu grófu þar í jörðina fyrir stuttu. Síðar á að setja hús í holuna, svo framarlega sem jarðsprungur í botni hennar leyfi. Sprungur eru neikvætt afl í húsasmíði eins og naglar eru jákvætt afl í húsasmíði.

Fegurð er jákvætt afl í hausum. Fegurðin bleytir upp í þornuðum heilabúum. Fegurðin á Þingvöllum var mikil og höfug og gul (rautt var í felum). Sólin var skær en máttlaus og himininn og vatnið voru bleiupakkningablá. Loftið hreyfðist inn og útúr manni en bærði ekki á sér af sjálfsdáðum. Það var gott á bragðið. Það voru líka fjöll.

Það var líka óvænt fegurð í raunveruleika, fjölbreytileika, ömmu minnar og pabba míns. Því sem þau sögðu og eru. Þau eru ekki eins og ég. Ég hef oft upplifað þessa tilfinningu en alltaf óvænt. Hún verður óvæntari eftir því hversu lengi tilvist mín snýst um sjálfan mig í senn. Því uppteknari sem ég verð af friðþægingu hugans í stað beitingu hans (vélrænum fínstillingum og lægstu orkustöðu; gangverkinu mér), því ljótari verður lífið. Það er óhollt að velja sér alltaf með hverjum maður er og á hvaða forsendum. Davíð er neikvætt afl í Davíð.

Atburðir tóku á sig myndrænan ofsa í huga hans. Ekki hver andardráttur en flest sem nokkru nam. Til dæmis þegar hann krosslagði fætur og sá neðri fór ósjálfrátt að tifa á táberginu. Þá virtist honum plánetan vera mannknúin vél sem hann hefði óvænt tengst. Leggirnir bullur, buxnaskálmirnar strokkar og samverkandi afl allra nötrandi fóta heimsins snéri jörðinni um möndul sinn.

Eða þegar hann horfði yfir hóp af fólki á skemmtistað. Fyrir honum var mannhafið iðandi og eitrað hlaup á hreyfingu. Væri hann sjálfur staddur í hópnum miðjum þurfti hann að troða þungan marvaða í marglitri leðjunni og ætandi sætuefnin nöguðu húðina. Gegnsæ andlit tóku á sig mynd á glitrandi yfirborðinu, skælbrosandi en með tómar tóftir. 

Stundum þegar hann gekk eftir götu í hækkandi og lækkandi nið umferðarinnar fannst honum hann svífa á segusviði yfir gangstéttinni eins og hátæknilest, nema hvað hann væri ekki á föstu spori og jafnvægið því ofurviðkvæmt. Doppler áhrif bíla sem þutu hjá voru svo örfínar og sífelldar leiðréttingar á afstöðu hans og stefnu sem hann þurfti að leggja sig allan fram við að hlusta eftir.

Einu sinni kyssti hann stelpu á horni Suðurlandsbrautar og Kringlumýrarbrautar og gleymdi að leggja við hlustir. Þá brast jafnvægið og óbeislaðir segulkraftar drógu alla nærliggjandi bíla að þeim á ógnarhraða. Því næst rifnuðu grindverkin af umferðareyjunum og þeyttust í þau, svo ljósastaurar, styrktarjárnið úr byggingum og loks steyptust flugvélar niður á þau. Þá stóðu þau í hvítglóandi ólgandi bolta af bráðnuðum málmi og kysstust.

En það er erfitt þegar stór hluti lífspekinnar sem maður tileinkar sér er settur fram á óviðeigandi, ef ekki fordæmdu, orðfæri úr framandi menningu. Hin síðari ár hefur mér þótt sífellt erfiðara að beita fleygum hip hop gullmolum fyrir mig. Annaðhvort verður hin sérkennilega enska hjákátleg af mínum þunnu vörum, eða sum orðin eru litin hvössu hornauga því þau hafa á sér blæ kynþáttafordóma eða kvennfyrirlitningu í hugum áheyrenda. Þannig kann fyrirsögn pistilsins jafnvel að stuða einhvern í þessari yfirstandandi réttsýnu gúrkutíð andans.

Ekki að "Niggas gotta eat" geti talist til ljóðræns gullmola, enda eigna ég engu ákveðnu skáldi orðin. Þessi setning var í raun einslags brandari milli okkar vinanna. Við sögðum þetta þegar við rukkuðum inn lánaða strætópeninga, stálum kippu af kóki af júróbretti bak við sjoppuna í Lækjargötu eða einfaldlega þegar við fórum heim að borða. Okkur fannst frasinn tryllingslega fyndinn í slíku sambandi, líklegast vegna þess hve fjarlægur hinn harði heimur sem vísað var til var okkar aðstæðum. 

En í dag, þar sem ég feta mig varfærnislega að hengifluginu "fullorðinn", starandi óttasleginn niður á eftir vinum sem hafa þegar steypt sér, hefur brandarinn tekið á sig skuggalega skýra ásýnd, sneydda öllu gamni: "Niggas gotta eat" er í raun meitluð en fullbúin samantekt á fullorðinni tilveru. Hinum rauða þræði hennar. Þó brauðstrit nútímans sé lítið púl er þáttakan óumflýjanleg og alger. Sjálfstæði er höfuðdyggð samfélagsins, einstaklingurinn grunneiningin og hamingja er unnið verk. Sem börn setjum við samasemmerki milli hamingju og tilfinninga eins og gleði eða ánægju. En þær eru aukaafurðir, smjör og rjómi. Beljuna þarf að mjólka; hamingja er aðgerð en ekki upplifun.

Undanfarnar kynslóðir hafi gert allt sem í þeirra valdi stóð til að fresta og tefja fyrir þessari hrollvekjandi uppgvötun. Þær framlengdu og trönuðu sér æskuna jafnt og þétt út alla síðustu öld. Samt rennur þetta upp fyrir okkur flestum á endanum. Ekki að það sé fullkomlega gefið. Fólk getur stritað fyrir sínu brauði, núðlum, sófasettum, leigu og bílum fram í rauðan dauðann án þess að greina muninn á hamingju og ánægju, hamingju og fróun. Allavega án þess að horfast í augu við muninn. Undirliggjandi grundvallarmerking "Niggas gotta eat" er nefnilega ekki hugljómun af efnahagslegum meiði heldur tilvistarleg vatnaskil; þegar maður sér að tíminn er ekki grunn og volg laug til að svamla í heldur straumhörð á sem rennur til sjávar. Hin líðandi stund treður ekki marvaða. 

En þetta kyrrstöðuhatur er eins og áður segir í hrópandi mótsögn við barnæskuna og uppvöxtinn, þegar bjargföst sannindi, friðþæging og reglubundin hegðun réðu lofum og ríkjum. Börn eru nefnilega flest, á allan eðlilegan mælikvarða, bæði heimsk og íhaldssöm. Stöðugleiki er þeim mikilvægara en flest og eitthvert óáþreifanlegt en óhagganlegt status quo, sama hve rotið og gallað svo lengi sem alltaf megi grípa til þess og faðma það að sér eftir þörfum, er huglæga frummyndin á bak við tuskudýrin sem þau dröslast með sér hvert sem þau álpast. Eitthvað gamalt og gott til að verjast hinu nýja, hatramlega.

Hafandi nelgt niður þessa nothæfu skilgreiningu á hamingju er mér nú bersýnilegt að ég hef umkringt sjálfan mig slíkum tuskudýrum. Stuðpúðum og skorðandi fleygum í ýmsum myndum. Afþreygingin sem ég drekki mér í hefur ný nöfn en sama inntakið og botnlaus letin er þrjóskuleg afneitun. Kannski væri réttara að kalla þrjóskuna ótta. Óttinn við að sleppa, þó það sé til að ná taki á einhverju öðru. Það skelfilegasta er svo auðvitað fólkið sem mun mögulega renna manni úr greipum, tilhugsunin um visnandi vináttubönd; hægt en stjórnlaust ferli ofar skýrum skilningi. Eins og Nas sagði forðum, 

A thug changes
And love changes
And best friends become strangers.

Frammi fyrir slíku gnæfir ein hugsun ofar öðrum: Jafnvel þó þeir verði fleiri en trén, kunningjarnir í skóginum, þá er ekkert verðmætara en vinur í hendi, hvað sem fuglum líður.