Bu sene 11.si düzenlenen İstanbul Bienali(çağdaş sanat eserlerinin sunumuna vesile olan etkinlik), temasını Alman yazar Bertolt Brecht’in “Üç Kuruşluk Opera” sından alıyor: “İnsan Neyle Yaşar?”.
Bunun üzerine ben de kendi kendime neyle, daha doğrusu nelerle yaşadığımı ve hayatta kalmama vesile olan şeyleri düşündüm: Müzik, aşk, arkadaşlar, hayaller, havyanlar, heyecanlar, kelimeler, kitaplar, yazılar, yalnızlıklar, şiirler, şaraplar, konserler, kıyafetler, fotoğraflar, renkler, çikolatalar ve çıkarımlar derken tabiî ki o unutulmaz filmler ve hikayeler düştü aklıma. Bir kitap okur gibi, bir rüyaya yatmış gibi ve bir masalın içindeymiş gibi izlediğim; kendimi bulduğum, kendimden kaçtığım, kendimle yüzleştiğim, çok fazla sevdiğim, bağlandığım, etkilendiğim ve bence herkesin izlemesi gerektiğini düşündüğüm filmler… İzleyip görmesi sizden, önerip kabaca yorumlaması benden… Çok daha fazla detaya girmek isterdim her filmle ilgili, yazacak çok şey var, ama kısa özetler geçiyorum ki hepsini okuyabilin.

İşte 1. Listem:

1- The Fall (Düşüş)
(2006) ABD-İngiltere-Hindistan
Yönetmen & Senarist: Tarzem Singh
2000 yılında çekilen, sıradan bir polisiye filmi gibi görünmesine rağmen dahice kurgulanmış rüya sahneleriyle akıllarda kalan “The Cell” filminin yönetmeni Tarzem, bu kez daha da egzantirik ve mistik bir hikayeyle kendini ispatlıyor gerçek sinemaseverlere. Daha ilk filminde sakatlanmış bir dublör olan Roy Walker(Lee Pace) ve yattığı aynı hastanede bulunan, kolu kırık küçük kız Alexandria arasında aktarılan hikaye, bu masalımsı filmin ana temasını oluşturuyor. Yattığı yerden kalkamayan kalbi kırık aşkzede Roy, acılarına son vereceğini düşündüğü ölümcül ağrıkesicileri kendisine getirmesi için küçük Alexandria’ya, kafasında yarattığı aşk ve intikam unsurlarıyla örülü, beş farklı karakterden oluşan bir hikaye anlatmaya başlıyor. Hikayeyi Roy anlatıyor ama biz her şeyi küçük kızın gözlerinden izliyoruz. Ve daha önce böylesini görmedim dedirtecek kadar ihtişamlı ve yaratıcı sahneler başlıyor… Yönetmen Tarzem’in Salvodor Dali’nin tablolarını çağrıştıran inanılmaz güzellikte görsel öğelerle süslediği film(filmin afişi de zaten Dali’nin “Face of Mae West” tablosunun bir etkileşimi), başta kuzey Afrika ve Hindistan olmak üzere, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu tam 18 farklı ülkede ve 26 farklı gerçek mekanda, prodüksyon aşamalarıyla birlikte tam 4 yılda çekilmiş. Filmi finanse eden iki tanıdık isim ise en son “The Curious Case of Benjamin Buton” ile döktüren David Fincher ve Spike Jonze. Film boyunca karşılaşdığımız ilginç metaforlar, masumiyet ve kötülüğün içiçe geçmesi gibi soyut kavramlar muhteşem bir biçimde aktarılıyor ve filmi tam bir görsel şölen haline getiriyor. Oyuncular ise oynamıyor, adeta yaşıyorlar filmi. “The Fall” aslında başlı başına yazı konusu olacak cinsten bir kitap adeta. Ne yazık ki güzel ülkemizde gösterime bile girmeyen, sadece 27.İstanbul film festivalinde gösterilen bu harikulade filmi mutlaka bir yerlerden bulup izleyin, izlettirin. Unutamayacaksınız…


2- Ben X
(2008) Belçika
Yönetmen & Senarist: Nic Balthazar
Bilgisayar oyunuyla gerçek dünyayı etkileyici bir biçimde içiçe geçiren Ben X, kimselere benzemeyen Ben’in evde, okulda ve sosyal hayatta yaşadığı zorlukları, hayata adapte olma sıkıntılarını zekice bir kurguyla anlatan oldukça sarsıcı bir film. Ben, Asperger sendromu diye bilinen; konuşmasını, davranışlarını ve düşüncelerini etkileyen bir çeşit otizm hastalığından muzdariptir. Aslında herkesten kat be kat zeki olan Ben(Greg Timmermans), vaktinin çoğunu geçirdiği, sanal ortamda oynanan Role Playing Game türündeki oyun Archlord’da en yüksek seviyelere çıkıp, aslında gerçek dünyada olmak istediği gibi bir karaktere bürünerek sanal dünyada bir kahraman olur. Gerçek hayatta kimsenin onu anlamadığını düşünen Ben, bu sanal oyunda onun şifacısı olan Scarlite adında bir kızla tanışır. Fakat gerçek hayatta içinde bulunduğu durum, Scarlite ile yüzyüze gelmesi fikrini zorlaştıracaktır. Oysa ki Scarlite çoktan Ben’in gerçekliğe dahil olmuştur bile… Beni tanıyanalar bu filme ne kadar aşık olduğumu ve hikayeden, uğruna “X” isimli bir şarkı yazacak kadar çok etkilendiğimi bilirler. Özel bir filmdir benim için. Çeşitli ülkelerdeki festivallerden 6 adet ödülü olan Ben X, Hollandaca da hızlı okunduğunda “Benninks” şeklinde çıkar. Bu da o dilde “ben hiçbirşeyim” anlamına gelir. Film boyunca dışlanmanın, insanların acımasızlığının ve hayatta hiçbir yere sığışamamanın verdiği hüzün, yalnızlık duygusu, acı ve öfkeyle savrulup gidiyorsunuz. Ama içinizde gizliden ve masumca da olsa bir intikam ateşi yakıyorsunuz yine de. Oldukça başarılı kurgusuyla da içinizi titreten bu psikolojik drama, özellikle gerçek ile oyunun içiçe geçtiği görüntüleriyle iz bırakıyor ve kalbinizin üzerini binlerce X’le çizik çizik ediyor.

3- The Piano
(1993) Avustralya-Fransa
Yönetmen & Senarist: Jane Campion
Başrol oyuncusu Holly Hunter’a 1994 yılında en iyi kadın oyuncu, küçük kızını oynayan Anna Paquin’e yardımcı kadın oyuncu ve yönetmene özgün senaryo dalında Oscar getiren film; 6 yaşından beri konuşmayı reddeden ve kendini derin bir sessizliğe gömen tutkulu kadın karakter Ada(Holly Hunter), onun küçük kız(Anna Paquin), mektup vesilesiyle tanışıp evlendiği kuralcı kocası(Sam Neil) ve Harvey Keitel’ın canladırdığı kasabanın yalnız yerlisi arasında geçmektedir. 19. yüzyılda geçen bu görkemli aşk hikayesinde; piyanosuna, kendini ona bağlayıp derin sulara atabilecek kadar obsesif derecede bağlı Ada’nın hikayesini izlerken tüylerinizin ürpermemesi imkansız gibi.. O dönemin kadınlar üzerinde yarattığı cinselliklerini saklamaya, düşündüklerini rahatlıkla ifade etmemelerine dayalı baskılar ve dönemsel unsurlar filmde çok iyi bir şekilde yansıtılmış. Ada sırf piyanosunu çalabilmek için her türlü zorluğa, acıya ve baskıya katlanırken, kendini kendine bile itiraf etmekte zorlandığı bir aşkın içerisinde buluyor. Soluk ve karanlık bir atmosferde geçen film boyunca içinize içinize işleyen piyano partisyonları da cabası tabi.. Bir taraftan içinizi ürpertirken bir taraftan ihtirasa, romantizme, derinliğe ve deliliğe sürüklüyor film. Ayrıca 1993 Cannes ve 1994 Cesar’da da en iyi film ödülünü alan Piyano, özellikle bünyede yarattığı gizli travma ve dönemin kadına bakışı açısından övgüyü hak ediyor.

4- JUNO
(2006) USA-Canada
Yönetmen: Jason Reitman
İçlerinde Academy ve Bafta’nın da bulunduğu tam 49 ödüle sahip Juno; uçuk kaçık, fazlasıyla doğal ama bir o kadarda zekice yazılmış akıcı diyaloglarıyla yeni dönem gençlik sinemasına farklı bir bakış açısı getiren cinsten bir film. Çünkü fazlasıyla samimi ve gerçek insan psikolojileri içeriyor. İlk bakışta dram unsurları da içeren bilindik bir hamilelik hikayesi gibi algılabilen film, izlemeye başladığınız daha ilk dakikalarda, hatta jeneriğin girmesiyle birlikte sıradışı ve absürd bir hikayeyle karışılacağınızın sinyallerini veriyor. 16 yaşındaki zeki, asla bildikleriyle yetinmeyen dobra kız Juno, can sıkıntısı ve meraktan erkek arkadaşı Paulie Bleeker(Michael Cera) ile sevişmeye karar veriyor ve beklenmedik bir şekilde hamile kalıyor. Fakat sonrasında yine beklenmedik bir şekilde bebeği doğurmaya ama evlatlık vermeye karar veriyor ve henüz doğmamış bebeği için mükemmel aile arayışına başlıyor. Juno gibi çılgın bir karaktere can veren 22 yaşındaki oyuncu Ellen Page, acayip doğal performansıyla harikalar yaratıyor. Onun umursamaz tavrı izlerken size de geçiyor. Ama filmin asıl kalbi senaristi ve diyalog yazarı Diablo Cody. Bu başarısıyla Oscarı da kucaklayan marjinal senarist, film boyunca bazen takip etmekte zorlandığımız diyaloglardaki ince espirilerle beyin fırtınası estiriyor adeta. Filmi asıl ilginç kılan unsurlar ise, tipik aile formunun aksine; kızlarının durumunu oldukça doğal karşılayan, onu bu yolda sürekli destekleyen anne baba ve bu durum karşısında Juno’nun takındığı alaycılı tavrın, aslında onu giderek büyümeye ve olgunlaşmaya götürme süreci. Hollywood’un yapay güzel ve yakışıklılarla dolu, tipik gençlik filmlerinden sıkılıpta daha karakterli şeyler izlemek isteyenler Juno’yu es geçmemeli. Ayrıca filmin sadece akustik gitar ve kuru vokalden oluşan müziklerine de bayıldığımı söylemem gerek.

5- Angel-A
(2005) Fransa
Yönetmen & Senarist: Luc Besson
Leon, 5.Element ve Taxi gibi filmlerden hatırlayacağımız, Fransız sinemasının usta yönetmeni Luc Besson’dan modern bir masal var karşımızda. Sürekli kaybeden, hor görülen, başarısız bir dolandırıcı olan Andre(Jamel Debbuose) ve uzun bacaklı, seksi melek Angela(Rie Rasmussen). Çok farklı görünmelerine rağmen, aslında aynı olan iki kaybedenin öyküsü. Artık hayata dair hiç bir umudu kalmayan Andre’nin, intihar etmek üzereyken garip bir şekilde karşına çıkıp onu bu fikirden uzaklaştıran güzel melekle olan sıradışı ilişkisi. Ama aslında kim kimi kurtarıyor onu bilemiyoruz.
İyilik ve kötülük, hayal ve gerçek, güzel ve çirkin içiçe geçiyor filmde. Karakterler sıklıkla rol değişiyor. Kimsesiz ve sevgisiz Andre, hayatla ve kendisiyle yüzleşiyor Angela sayesinde. Bir melek aşık oluyor ve sevildiğini hissediyor ilk kez. Yer yer ince espiriler ve felsefik diyaloglarla hayata dair bolca mesaj da veriyor film. Paris’in sessiz ve buğulu sokaklarında geçen bu romantik hikayede, Luc Besson kendi deyimiyle Paris şehrini de başrole oturtuyor tabii. Kollarınızı açıp uçasınız geliyor adeta şehrin o ıssız ve büyülü atmosferine. Hele ki karelere sık sık yansıyan köprüler aklınızı alıyor izlerken. Filmin siyah beyaz oluşu da ayrıca etkileyici kılıyor hikayeyi tabii. Sıradan bir melek ve insan hikayesinden çok, birbirine tutunan iki yalnız kalbi içimize alıyoruz adeta izlerken. Birbirine acayip zıt görüntü sergileyen Debbuose ve Rasmussen’in oyunculukları ise oldukça başarılı. Luc Besson, yönetmenliğe altı yıl ara verdikten sonra çektiği ilk film olan Angel-A ile basit gibi görünebilen bir hikayeyi, detaylarla can alıcı kılarak sıradan bir yönetmen olmadığını bir kez daha kanıtlıyor. Bize de bu filmi arşive eklemek kalıyor.

MELİS BALCİLAR
melis@melisbalcilar.com
www.melisbalcilar.com

** Yazının Siyah Beyaz Dergi Ekim sayısı linki için: www.siyahbeyazonline.com