Fegurðin við kvikmynd er að jafnvel þegar stjórn- og smámunasamir auteur leikstjórar með þráhyggjukennda, óhagganlega listræna sýn og fullkomnunaráráttu gera kvikmynd, þá verður hún engu að síður samansafn óteljandi innleggja fjölda fólks. Kvikmyndir taka sífelldum breytingum í fæðingu og uppvexti og ómögulegt er að fylgja nema lauslegustu heildarsýn allt ferlið í gegn. Kvikmyndun er ekki bara safnlistform þar sem hljóð, mynd og saga renna saman í eitt, heldur einfaldlega safnlist þar sem hugmyndir lista- og handverskmanna mætast á ýmsan og ófyrirsjáanlegan hátt og vægi hvers einstaklings í samspilinu verður ómögulegt að meta. Leikarar og leikstjórar, handritshöfundar, kvikmyndatökumenn, búningahönnuðir, framleiðendur, tónlistar- og hljóðmenn – Þetta eru þeir sem fara efst á listann yfir áhrifavalda í hugum okkar, en allir á settinu hafa fiðrildavængi sem geta blakað myndinni í ólíklegustu áttir; förðunarmeistarar, ljósamenn, hlaupatíkur, aðstoðarfólk, jafnvel kokkarnir geta haft bein áhrif á það sem endar tjaldinu.

Andstæðuna má finna í skáldverkum rithöfunda, en í þesslags fæðingu felst líka viss fegurð: Sama hve mjög áhrifagjarn og tilbúinn höfundur er til þess að taka ráðum og ábendingum, sama hve skýrt og óskreytt hann segir frá því einu sem fyrir augu ber, sama hve samofin samtíma hans og umhverfi verkið er, þá drýpur það á blaðið úr einu höfði, einum penna. Ægivaldur höfundurinn mótar allt í sinni mynd, meðvitað og ómeðvitað, og í allra verstu bókum má samt skynja og gleðjast yfir ástinni og athyglinni sem höfundurinn lagði í textann. 

Þessu tvennu má með ágætu móti líkja við muninn á tilkomu tveggja af merkilegustu og notadrýgstu (þó mismunandi skilning þurfi að leggja í nytsemi í hvoru tilviki fyrir sig) eðlisfræðikenningum nútímans – Hvernig skammtafræðin, sem ég líki við kvikmyndalistina, mótuðust annarsvega: Ótal mismerkilegir vísindamenn tíndu til vitneskju og rannsóknir yfir langt skeið, komu hvor öðrum sífellt á óvart og púsluðu að lokum saman stórfenglegu kerfi sem engan einn óraði fyrir – og tilkomu Afstæðiskenningarinnar, sem ég líki við verk skáldsagnahöfunda, hinsvegar: Hún spratt vissulega upp úr traustum fræðigrunni og vísindaafrekum forvera Einsteins, en er engu að síður svo frumleg og heilstæð í hugsun og túlkun strax þegar hann leiðir hana fyrst fyrir augu almennings, að hún verður að teljast óhikandi hans (einræna) höfundarverk.

Mér flaug þetta í hug á klósettinu og skrifaði þankana hér niður án þess að ætla neitt lengra með þá en að benda á, að mér finnst, möguleikann á skemmtilegum samanburði. Ekki nógu Dan Brown? Sorrí með mig.